Van rottende vis naar renteboetes op te laat betalen

De overheid staat niet goed bekend als het gaat om de naleving van zijn eigen gestelde betaaltermijnen. Ooit - in een heel ver verleden – waren lange betalingstermijnen de aanleiding om het systeem revolutionair te wijzigen en geld als ruilmiddel te introduceren. Voor zover wij weten bestaat het eerste muntgeld sinds 660 v. Chr. Geld ontstond omdat vooral de handel in bederfelijke waren vaak slecht uitpakte voor de koper. Bij een barter van hout tegen vis was de houthakker gebaat bij een vlotte afhandeling van het Procure–to–Pay-proces van de visser. Een dag betalingsvertraging kon al een groot verschil maken tussen verse en rotte vis. De introductie van muntgeld maakte aan deze stress een einde.

muntgeld

Nieuwe stress ontstond echter toen duidelijk werd dat goud kostbaarder en dus meer waarde had dan zilver. Ineens werd belangrijk hoeveel gewicht goud en zilver jouw muntjes hadden. De splitsing tussen gouden en zilveren munten was uiteindelijk niet voldoende; in het China van de 14e eeuw werd daarom het papiergeld uitgevonden. In Europa werd pas aan het eind van de 16de eeuw het eerste echte papiergeld uitgegeven. Papiergeld was toen een betalingsbelofte: de bank beloofde aan de persoon die een biljet bij haar inleverde, de waarde die op dat biljet stond in muntgeld uit te betalen. Munten waren toen nog van goud, zilver of koper.

Geld heeft drie functies: het kan gebruikt worden als tussengoed bij transacties, het kan dienen als waardemeter voor andere goederen en het kan een spaarmiddel zijn voor latere tijden. Hier concentreren wij ons op de eerste functie: de transactie. Dit impliceert dat geldoverdracht onderdeel is van een overeenkomst. De overheid gaat prat op zijn rechtmatigheid van handelen maar lijkt hier toch stevig uit de bocht te vliegen. Onderzoek van Dun & Bradstreet wijst uit dat 80% van de gemeenten momenteel haar rekeningen niet op tijd betaalt. De gemiddelde betalingstermijn bedraagt 38,2 dagen. Hierin zitten positieve uitschieters van betalingen binnen 17 dagen en negatieve uitschieters van betalingen na 87 dagen. Van de 303 onderzochte gemeenten slaagden 204 er niet in binnen de normale termijn van 30 dagen te betalen. Het antwoord van gemeenten op het gemor van leveranciers is vaak een zwaktebod: het ophogen van de betalingstermijn. Het juiste antwoord zou moeten zijn de bestel- en betalingsprocessen optimaliseren zodat leveranciers gegarandeerd op tijd hun geld krijgen. Dat leveranciers het recht hebben op rentevergoeding is vaak een doekje voor het bloeden. Gelukkig voor overheden wordt hiervan, onder het mom van ‘de relatie met de klant’, weinig gebruik gemaakt.

Berekeningen van MKB Nederland laten zien dat tijdige betaling door overheden een directe kasstroom van vijftien miljard euro (!) oplevert. Een overheid die onterecht langdurig geld van haar burgers en bedrijven vasthoudt, is amoreel. De inkoopfunctie binnen de overheid heeft hierin dan ook een verantwoordelijkheid. Het ketendenken is niet exclusief het domein van het bedrijfsleven. Goed inkopen begint in de specificatiefase en eindigt met de ontvangst van de goederen en de betaling van facturen. In die zin moet de overheid het bedrijfsleven geen rottende vis leveren.